Gümüşhane Üniversitesi, Birinci Dünya Savaşı’nın Doğu Cephesi’ndeki önemli direniş noktalarından Harşit Savunması’nı gün yüzüne çıkarmak için kapsamlı bir araştırma yürütüyor. 4 binden fazla arşiv belgesinin incelendiği çalışmalarda, savaş siperlerinin tespiti ve cephe hattının haritalandırılması için de sahaya inildi.
Arşivlerde Harşit izleri aranıyor
Gümüşhane Üniversitesi bünyesinde kurulan Harşit Zaferi Çalışma Grubu, Harşit Savunması’nın askerî, tarihî ve toplumsal önemini bilimsel yöntemlerle ortaya koymak amacıyla çalışmalarını sürdürüyor. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Genel Başkanlığının desteğiyle üniversiteye ulaştırılan tarihî belgeler, uzman akademisyenler tarafından inceleniyor.
Rektör Prof. Dr. Oktay Yıldız’ın girişimleri ve Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Genel Başkanı Doç. Dr. Muhammet Ahmet Toktemir’in desteğiyle yürütülen çalışmalarda 4 binden fazla belge üzerinde inceleme yapılırken tasnif, kaynak taraması ve çeviri faaliyetlerine de ağırlık veriliyor. Belgelerdeki bilgilerin akademik kaynaklar ve saha araştırmalarından elde edilen bulgularla karşılaştırılması hedefleniyor.
Cephe hattı haritalandırılıyor
Araştırmalar kapsamında Tirebolu-Kürtün Kabaktepe hattından Artabel Vadisi’ne ve Erzincan yönüne uzanan bölge, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) aracılığıyla haritalandırılıyor. Çalışmaların diğer cephe hatlarını da kapsayacak şekilde genişletilmesi planlanıyor.
Kabaktepe taarruzunun yanı sıra Artabel Vadisi’ndeki çatışma alanlarına yönelik araştırmalar da sürüyor. Tirebolu’dan başlayarak Şiran hattına uzanan güzergâhta Türk ve Rus birliklerine ait savaş siperlerinin belirlenmesi amacıyla akademik saha çalışmaları başlatıldı. Böylece arşiv belgeleriyle arazi bulgularının bir araya getirilerek Harşit Savunması’nın askerî tarih açısından öneminin somut verilerle ortaya konulması amaçlanıyor.
Harşit Zaferi kitap ve panellerle anlatılacak
Harşit Savunması’nın tarihî ve toplumsal hafızadaki yerini güçlendirmek amacıyla yayıma hazırlanan Gümüşhane Tarihi adlı eserde Harşit Zaferi’ne ayrı bir bölüm ayrıldı. Bölgedeki halk anlatıları ve sözlü tarih kaynakları üzerine de saha çalışmaları yürütülerek kültürel hafızanın kayıt altına alınması hedefleniyor.
Üniversite tarafından kasım ayının ilk haftasında Harşit Zaferi’ni farklı yönleriyle ele alacak bir panel düzenlenmesi planlanıyor. Yıl içerisinde gerçekleştirilmesi öngörülen sempozyumla da konunun akademik çevrelerde kapsamlı biçimde tartışılması ve kamuoyunda daha fazla tanınması amaçlanıyor.
Savaş alanı arkeolojisi için iş birliği
Araştırmalar kapsamında Gümüşhane Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Oktay Yıldız’ın katılımı ve himayesinde bir toplantı gerçekleştirildi. Toplantıya, Gelibolu ve Granikos gibi önemli askerî alanlardaki yüzey araştırmalarıyla tanınan Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dekanı ve Eskiçağ Tarihi Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Reyhan Körpe ile savaş alanı arkeolojisi üzerine çalışmalar yürüten araştırmacı arkeolog Dr. Mübarek İpek katıldı.
Gümüşhane Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü öğretim üyelerinden oluşan Harşit Zaferi Çalışma Grubu üyelerinin de yer aldığı toplantıda, Harşit Vadisi’nin askerî arkeoloji açısından potansiyeli, saha araştırmalarının kapsamı ve kurumlar arası iş birliği imkânları değerlendirildi. Görüşmelerin ardından ortak saha takvimi ve proje başvuru süreçlerinin netleştirilmesi yönünde adımlar atıldı.
Rektör Yıldız: “Harşit unutulmaya değil, hatırlanmaya layıktır”
Gümüşhane Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Oktay Yıldız, Harşit Savunması’nın yalnızca bölgesel tarih açısından değil, Türk askerî tarihi bakımından da önemli bir yere sahip olduğunu belirtti.
Harşit hattında Osmanlı 3. Ordusu birlikleri ile milis güçlerinin gösterdiği direnişin tarihî sonuçlarına dikkat çeken Yıldız, bu cephe hattının uzun yıllar yeterince araştırılmamış olmasının üzüntü verici olduğunu ifade etti.
Üniversite olarak bu eksikliği gidermek için harekete geçtiklerini belirten Yıldız, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Harşit, Birinci Dünya Savaşı’nda Doğu Cephesi’nin yalnızca bir savunma hattı değil; bir milletin iradesinin dağlarda vücut bulduğu destanın adıdır. Rusya karşısında 3. Ordu birliklerinin ve özellikle milis güçlerinin burada gösterdiği efsanevi direniş, Rusların İç Anadolu’ya sarkmasını önlemiş; ileri harekâtını bir yıl geciktirerek Çarlık Rusyası’nı içten sarsmıştır.
Çanakkale Cephesi’nde müttefiklerinden beklediği yardımı alamayan Rusya, Doğu Cephesi’nde de başarı sağlayamayınca içten çözülmüş ve nihayetinde yıkılmıştır. Böylesine ağır sonuçlar doğuran bir cephe hattının yıllarca ihmal edilmiş olması ise bizim için derin bir üzüntü kaynağıdır.
Gümüşhane Üniversitesi olarak bu ihmalin ortadan kaldırılması, Harşit Zaferi’nin duyurulması ve tarihî gerçeklerin bilimsel yöntemlerle ortaya çıkarılması için harekete geçtik. Tarih Bölümümüz öncülüğünde kurulan Harşit Zaferi Çalışma Grubu, hummalı bir kaynak taraması ve çeviri faaliyeti yürütüyor. Şu anda yalnızca Harşit Savunması’na ilişkin 4 bin evrak çalışma grubumuzun elinde bulunuyor.
Bununla da yetinmiyor; cephe hattında önemli arazi tespit çalışmalarına imza atıyoruz. Kabaktepe taarruzu bilinmekle birlikte, asıl çatışma noktalarının Artabel Vadisi’nde yaşandığını da bu süreçte tespit etmiş bulunuyoruz. Bu tespitten hareketle, alanında uzman kişilerin desteğiyle Tirebolu’dan başlayıp Şiran hattına uzanan güzergâhta Türk ve Rus taraflarına ait savaş siperlerinin tespiti için akademik saha çalışmaları başlattık.
Konuyu sürekli gündemde tutmak adına Gümüşhane Tarihi çalışmasında Harşit Zaferi’ne ayrı bir bölüm ayırdık. Ayrıca yıl içinde bir panel ve büyük bir sempozyum düzenleyerek ‘Doğu’nun Çanakkalesi’ni ön plana çıkarmak için çalışmalar yürütüyoruz. Çünkü Harşit, unutulmaya değil; belgeyle, bilgiyle ve sahada yeniden hatırlanmaya layıktır. Bu toprakların hafızasını ayağa kaldırmak, ecdadın destanını gelecek nesillere taşımak boynumuzun borcudur.”
Prof. Dr. Körpe’den ortak çalışma mesajı
Gümüşhane Üniversitesinin Harşit Savunması’na yönelik çalışmalarını takdir ettiğini belirten Prof. Dr. Reyhan Körpe, üniversite yönetimine kurumsal hassasiyeti ve misafirperverliği dolayısıyla teşekkür etti.
Harşit Vadisi’nin askerî arkeoloji araştırmaları açısından önemli bir potansiyel taşıdığını ifade eden Körpe, uzmanların katılımıyla oluşturulacak ortak çalışma grupları sayesinde kısa sürede önemli ilerlemeler kaydedilebileceğine inandığını söyledi.
Gümüşhane Üniversitesi, arşiv belgeleri, bilimsel araştırmalar ve saha çalışmalarıyla Harşit Savunması’nın tarihî mirasını ortaya çıkarmayı ve gelecek nesillere aktarmayı hedefliyor. Çalışmaların tamamlanmasıyla Harşit Zaferi’nin hem bilim dünyasında hem de toplumsal hafızada daha güçlü bir yer edinmesi bekleniyor.
