Gümüşhane’nin tarihi ve kültürel miras açısından en önemli bölgelerinden biri olan Krom Vadisi, sahip olduğu zengin geçmişi ve doğal güzellikleriyle adeta bir kültür vadisi niteliği taşıyor. Eski çağlardan beri önemli bir geçiş bölgesi üzerinde konuşlanmış olması ve İmera ile İstavrit gibi dönemin önemli merkezleri arasında yer alması, Krom Vadisi’ni tarih boyunca cazibe merkezi haline getirdi.
Maden kaynakları bakımından zengin olan vadi, yüzyıllar önce binlerce kişiye ev sahipliği yaptığı rivayet edilen önemli yerleşim alanlarından biri olarak biliniyor. Vadide bugün de bu zengin geçmişin izlerini görmek mümkün. Bölgede tescillenmiş 15 kilise ve şapel bulunurken, bu ibadethanelerin dışında tarihi bir kemer köprü ve Nanak Köyü’nde surlarının bir kısmı ayakta kalan bir kale yer alıyor.
Vadideki Rumlardan kalma taş evler ise hâlâ orijinalliğini koruyor. Özellikle Nanak Köyü ve Bulut Mahallesi’ndeki taş evler ile tarihi değirmenler, bölgenin geçmişten günümüze taşıdığı kültürel mirasın en önemli örnekleri arasında gösteriliyor.
Krom Vadisi’nin çok kültürlü geçmişi
Bölge hakkında çok fazla yazılı kaynak bulunmamakla birlikte yapılan araştırmalar, Krom Vadisi’nde Osmanlılardan önce yerleşmiş ve madenlerde çalışan yerli halkın bulunduğunu ortaya koyuyor. Bu toplulukların Bizans döneminde ilkel dinlerini bırakarak Hristiyanlığı kabul ettiği, zamanla Hristiyan papazların etkisiyle dillerini unutarak bugünkü Yunanca’ya oldukça yakın Rumca konuşmaya başladıkları ifade ediliyor.
Hristiyan halkın 1920’li yıllardaki nüfus mübadelesine kadar bölgede yaşamlarını sürdürdükleri ve inançlarını yaşattıkları biliniyor.
1461 yılında Trabzon’un Osmanlı İmparatorluğu tarafından fethedilmesinden 1700’lü yıllara kadar, bölgede yaşayan insanların dinine müdahale edilmedi. Yaklaşık iki yüzyıl boyunca Hristiyan topluluklar inançlarını özgürce yaşamaya devam etti.
1700’lü yıllarda Osmanlı İmparatorluğu’nun Hristiyanlara, Müslüman olmaları durumunda bazı imtiyazlar tanıyacağını duyurmasının ardından bölgede din değiştirenler oldu.
1856 yılında ilan edilen reformlarla birlikte ise herkes inancında serbest bırakıldı. Bu tarihten sonra Hristiyan topluluklar yıkılan kiliselerini onarmaya ve yeni kiliseler inşa etmeye başladı. Bugün vadide ayakta kalan birçok kilisenin bu dönemde yapıldığı biliniyor.
İnançlar Vadisi
Krom Vadisi, uzun bir kanyon boyunca kayaların üzerine yapılmış kilise ve şapelleriyle dikkat çekici bir görüntü oluşturuyor. 19. yüzyıldan kalma kaya kiliselerinin bulunduğu esrarengiz vadinin içi, akarsuların yardığı yan derelerle bezeli doğal bir yapıya sahip.
İnsanların ve atların rahatlıkla geçebildiği patika yollar ise günümüzde doğa yürüyüşü ve fotoğrafçılık meraklıları için önemli bir rota haline gelmiş durumda. Yaklaşık 20 kilometrelik Karaca Mağarası – İmera Manastırı patika yolu üzerinde bölgenin en güzel vadilerini görmek mümkün.
Karadeniz’in önemli Rum yerleşimlerinden biri
- yüzyılın başlarında Kromni, birçok mahalle ve köyden oluşan önemli bir yerleşim bölgesiydi. Ancak madenlerin kapanmasıyla birlikte Kromni’nin birçok mahallesi mübadeleden önce terk edildi ve zamanla yalnızca yaşlıların yaşadığı küçük yerleşimler haline geldi.
Karadeniz’in en büyük Rum yerleşimlerinden biri olarak bilinen Kromni bölgesinde bugün onlarca kilise ve şapel kalıntısı bulunuyor. Bu kalıntılara hem yerleşim alanları içinde hem de kırsal bölgelerde rastlanabiliyor.
Bölgenin en önemli dini yapılarından biri ise Olucak (İmera) Köyü’nde bulunan İmera Manastırı. Bir kadın manastırı olduğu bilinen ve Vaftizci Yahya’ya adanmış olan manastırın, köyün üst kısmındaki tepeye 1710 yılında kurulduğu biliniyor.
Gümüşhane’deki Rum manastırları arasında en son inşa edilen manastır olma özelliğini taşıyan yapıdan günümüze ana kilise, şapel ve yıkık binaların kalıntıları ulaşmış durumda. Olucak köyünde ayrıca dört kilise kalıntısı daha bulunuyor.
Doğası ve tarihiyle korunması gereken bir miras
Yüksek rakımı ve temiz havası nedeniyle yaz aylarında çevre illerden gelen göçerler tarafından da kullanılan Krom Vadisi, bu sayede tarihi yapıların birçok bölgeye göre daha sağlam ve bakımlı kalabildiği yerlerden biri oldu.
Nitekim Gümüşhane’de çatısı hâlâ sağlam kalabilmiş nadir kiliselerden biri de bu vadide bulunuyor.
Bakir doğası, asırlardır ayakta kalan tarihi yapıları ve çok kültürlü geçmişiyle Krom Vadisi, korunması ve özel ilgi görmesi gereken önemli bir kültür ve tarih mirası olarak dikkat çekiyor.
